06 — Metodoloji

Karbon Hesaplama Metodolojisi: GHG Protocol ve ISO 14064-1

COP31 Antalya karbon bütçesinde kullanılan tüm emisyon faktörleri IPCC AR6, DEFRA/DESNZ 2024 ve IEA 2025 kaynaklıdır. Uçuş kalemine radiative forcing (RF=1.9) düzeltmesi uygulanmıştır. Belirsizlik aralıkları ISO 14064-1 Annex B standardına uygundur.

Aşağıda kullanılan ana çerçeveler ve belirsizlik puanlamaları yer alır. Metodoloji şeffaflığı UNFCCC raporlama standardının temel gerekliliklerinden biridir.

Standartlar ve Çerçeveler

Hesaplamalar uluslararası tanınırlığı olan iki temel standardın çerçevesinde yapılmıştır.

  • GHG Protocol Corporate StandardWRI/WBCSD 2015
  • GHG Protocol Scope 3 StandardWRI/WBCSD 2011
  • GHG Protocol Scope 2 GuidanceWRI 2015 — Market-based method
  • ISO 14064-1:2018Sera gazı kuantifikasyonu
  • ISO 14064-3:2019Doğrulama ve onay
  • ISO 14040:2006Yaşam döngüsü değerlendirmesi (LCA)
  • ISO 14083:2023Taşımacılık emisyonları
  • ISO 20121:2024Sürdürülebilir etkinlik yönetimi
  • IPCC AR6 (2021)Climate Change WG1
  • DEFRA / DESNZ 2024GHG Conversion Factors
  • IEA Emission Factors 2025Türkiye şebeke verisi
  • IFRS S1 ve S2 (ISSB 2023)Sürdürülebilirlik finansal raporlama

Belirsizlik Aralıkları

Her kategori, ISO 14064-1 Annex B'ye uygun belirsizlik puanlamasıyla raporlanmıştır.

  • Türkiye şebeke faktörü±%10
  • Doğalgaz emisyon faktörü±%10
  • Dizel/benzin yakıt faktörleri±%10
  • Otel enerji yoğunluğu±%20-30
  • Catering menü kompozisyonu±%20-30
  • Lojistik km hesabı±%20-30
  • Uçuş RF çarpanı (1.7–2.0)±%40-60
  • Pavilion embodied carbon±%40-60
  • Atık kompozisyonu±%40-60
Emisyon Faktörleri

Bu rehberde kullanılan birim faktörler

Faktörler DEFRA/DESNZ 2024, IPCC AR6, IEA 2025 ve Poore & Nemecek 2018 kaynaklarından alınmıştır. Birimler doğrudan tabloda belirtilmiştir.

Havacılık Emisyon Faktörleri (DEFRA 2024, kısa-orta mesafe)

Birim: kg CO₂e / yolcu-km. RF (radiative forcing) çarpanı IPCC AR6 ve Lee et al. 2021 uyarınca 1.9 (aralık 1.7–2.0).

Sınıfkg CO₂e/yolcu-kmKaynak
Ekonomi0.158DEFRA 2024
Premium ekonomi0.253DEFRA 2024
Business0.458DEFRA 2024
First class0.633DEFRA 2024
RF çarpanı (yüksek-irtifa net etki)×1.9Lee et al. 2021, Atmospheric Env. 244

Gıda Emisyon Faktörleri (Poore & Nemecek 2018, Science 360)

Birim: kg CO₂e / kg ürün (yaşam döngüsü; üretim + tedarik + perakende).

Ürünkg CO₂e/kg
Sığır eti (sürü ortalaması)60–100
Kuzu / koyun39.2
Peynir21.0
Çiftlik balığı13.6
Tavuk (medyan; aralık 2.6–12.3)6.1
Yumurta4.5
Tofu / baklagil2.0
Tahıl, ekmek, pirinç1.4
Meyve0.5
Sebze0.4

Yakıt ve Şebeke Emisyon Faktörleri

Türkiye şebeke faktörü IEA 2025 / IPCC AR6 location-based değerine dayanır; market-based metod YEK-G ile sıfırlanabilir.

KaynakFaktör
Türkiye elektrik şebekesi (location-based)0.40 kg CO₂e/kWh
Doğalgaz (yanma)2.03 kg CO₂e/m³
Dizel (yanma)2.687 kg CO₂e/L
Benzin (yanma)2.296 kg CO₂e/L
Biyodizel B100 (LCA)0.18 kg CO₂e/L
Elektrikli araç (Türkiye şebeke)~0.07 kg CO₂e/km
Otel ortalaması (4–5*, full allocation)12–18 kg CO₂e/oda-gece
Otel enerji yoğunluğu (CHSB 2024)95–130 kWh/yatak-gece
Pavilion embodied carbon (RICS)30–45 kg CO₂e/m²
Türkiye YEK payı (TEİAŞ 2024)%47
Hesap Formülleri

Kategori bazında ana hesap formülleri

Havacılık Emisyonu

E (kg CO₂e) = Yolcu × Mesafe (km) × EF (kg CO₂e/yolcu-km) × RFKaynak: DEFRA 2024 metodolojisi, RF Lee et al. 2021

Konaklama Enerjisi (Scope 2 location-based)

E = Yatak-gece × kWh/yatak-gece × Şebeke faktörüKaynak: GHG Protocol Scope 2 Guidance, IEA 2025

Catering Gıda Emisyonu

E = Σ (Bileşen kütlesi × EF) × Öğün sayısıKaynak: Poore & Nemecek 2018, Science 360

Yerel Ulaşım

E = Σ (Araç tipi × km × Yakıt yoğunluğu × Yakıt EF)Kaynak: DEFRA 2024 + ISO 14083

Embodied Carbon (geçici yapı)

E = Alan (m²) × EF (kg CO₂e/m²)Kaynak: RICS Whole Life Carbon Assessment, EN 15978
Tam Kaynakça

Bu rehberde atıflanan tüm kaynaklar

Standartlar

  1. GHG Protocol Corporate Accounting and Reporting Standard (Revised Edition, WRI/WBCSD 2015)
  2. GHG Protocol Corporate Value Chain (Scope 3) Standard, 2011
  3. GHG Protocol Scope 2 Guidance (WRI, 2015)
  4. ISO 14064-1:2018 — Sera gazı kuantifikasyonu ve raporlanması (organizasyon düzeyi)
  5. ISO 14064-3:2019 — GHG açıklamalarının doğrulanması ve geçerli kılınması
  6. ISO 14040:2006 — Çevre yönetimi — Yaşam döngüsü değerlendirmesi: ilkeler ve çerçeve
  7. ISO 14083:2023 — Taşıma operasyonlarında sera gazı emisyonlarının ölçüm ve raporlaması
  8. ISO 20121:2024 — Sürdürülebilir etkinlik yönetim sistemleri
  9. IFRS S1 ve S2 (ISSB 2023) — Sürdürülebilirlik finansal raporlama standartları
  10. TSRS S1 ve S2 (KGK 2024) — Türkiye Sürdürülebilirlik Raporlama Standartları

Emisyon faktör veritabanları

  1. DEFRA / DESNZ 2024 — UK GHG Reporting: Conversion Factors
  2. IPCC (2021) — Climate Change 2021: The Physical Science Basis (AR6 WG1)
  3. IEA (2025) — Emission Factors 2025 Database
  4. ICAO (2024) — CORSIA Default Values for International Aviation
  5. US EPA (2024) — Emission Factors for Greenhouse Gas Inventories
  6. IVL Swedish Environmental Research Institute (2023) — Hotel Carbon Footprint Database
  7. Cornell Hotel Sustainability Benchmarking Index (CHSB) 2024

Bilimsel literatür

  1. Lee, D. S. ve diğ. (2021). The contribution of global aviation to anthropogenic climate forcing for 2000 to 2018. Atmospheric Environment, 244, 117834.
  2. Poore, J. & Nemecek, T. (2018). Reducing food's environmental impacts through producers and consumers. Science, 360(6392), 987–992.
  3. FAO (2023) — Greenhouse Gas Emissions from Agrifood Systems: Global, regional and country trends
  4. IPCC (2022) — Climate Change 2022: Mitigation of Climate Change (AR6 WG3)

COP sürdürülebilirlik raporları

  1. UNFCCC (2025) — COP30 Brezilya Sustainability Report
  2. UNFCCC (2024) — COP29 Baku Sustainability Report
  3. UNFCCC (2023) — COP28 Dubai Sustainability Report
  4. UN Environment Programme (2024) — Emissions Gap Report 2024
  5. UNFCCC (2025) — COP31 Presidency Modalities (Türkiye-Australia Partnership Agreement, 21 Kasım 2025)

Türkiye verileri

  1. TEİAŞ (2024) — Türkiye Elektrik Üretim İstatistikleri
  2. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (2024) — Türkiye Sera Gazı Envanteri
  3. EPDK (2022) — YEK-G (Yenilenebilir Enerji Kaynak Garantisi) Yönetmeliği
  4. KGK (2024) — TSRS S1 ve S2 — Türkiye Sürdürülebilirlik Raporlama Standartları
  5. World Bank (2024) — Power Sector Decarbonization Pathways in Türkiye